دوشنبه ٢٦ آذر ١٣٩٧
 
صفحه اصلی|اسلام|زبان و ادبيات فارسی|پيوندها
Title
iran
اصفهان - ميدان نقش جهان مسجد امام
ورود
نام کاربری :   
کلمه عبور :   
 
متن تصویر:
[عضویت]
NewsletterSignup
نام :   
ایمیل :   


  چاپ        ارسال به دوست

کرواسی- مناظره ادبي در ادبيات ايران دکتر نصرالله پورجوادي

عنوان : مناظره ادبي در ادبيات ايران

سخنران : دکتر نصرالله پورجوادي

محل : کتابخانه ملي ، زاگرب ، کرواسي

تاريخ : جمعه 22 آبان ماه 1383 / 12 نوامبر  2004

 

کتابخانه ملي کرواسي که نيم قرن است که از فلاسفه و ادبا دعوت کرده است تا هر جمعه براي ايراد سخنراني به اين کتابخانه بيايند، و نام آوراني چون ژان پل سارتر و گونتر گراس نيز اين دعوت را پذيرفته بودند، اين هفته از دکتر نصرالله پورجوادي، استاد فلسفه دانشگاه تهران، دعوت کرد تا در باره مناظره هاي ادبي در ادبيات قديم و جديد ايران به انگليسي سخنراني کند.

پورجوادي ابتدا توضيح داد که مناظره ادبي ( literary debate  ) با مناظره فلسفي مانند مناظره هاي افلاطون يا بار کلي فرق دارد. مناظرهاي ادبي نوعي پيکار است ميان دو طرف ( يا بيشتر ) براي برتري جويي يا اثبات برتري يک طرف از طرف ديگر. اين مناظره ها يا پيکارها ژانر ادبي نسبتا مهمي بوده است در ادبيات قرون وسطا، چه در اروپا و چه در تمدن اسلامي.

البته ، سابقه اين ژانر ادبي به تمدنهاي قديم بين النهرين، يعني سومري و اکادي و بابلي، مي رسد و محققان معتقدند که واسطه رسيدن اين ژانر ادبي به ادبيات عربي و فارسي جديد و همچنين به ادبيات لاتيني و انگليسي و فرانسه و ساير زبانهاي اروپايي، ادبيات پارسي قديم و ميانه از يک سو و ادبيات سرياني از سوي ديگر بوده است. مهمترين دليل وجود اين ژانر ادبي در زبان پارسي ميانه منظومه درخت آسوريگ است.

در دوره اسلامي، نوشتن اين نوع مناظره ها يا پيکار ها ابتدا به زبان عربي ( و بيشتر در اندلس ) رايج شد و بلافاصله در اشعار فارسي متداول گشت. اسدي طوسي پنج مناظره از اين نوع را به نظم در آورده است. ولي پیش از او نير مناظره هايي به صورت ناقص سروده شده است.

مناظره هاي اسدي و همچنين مناظرة تيغ و قلم ازامير معزي هر يک بخشي از يک قصيده است. ولي از اواخر قرن ششم هجري/ دوازدهم ميلادي اين نوع پيکارها به صورت مستقل تدوين مي شود و بسياري از آنها به نثر نوشته مي شود. در دوره ايلخانيان و تيموريان بازار اين نوع ادبي بسيار پر رونق مي شود، به طوري که دهها پيکار يا مناظره ادبي، چه به نظم و چه به نثر نوشته مي شود، در موضوعاتي چون زمستان و تابستان، شمشير و قلم، چشم و دل، چشم و ابرو، باده و گل, آسمان و زمين ، و غيره . درست در همان زمانها در ادبيات اروپا نيز مشابه اين پيکارها به زبانهاي لاتين و فرانسه و انگليسي و آلماني سروده مي شود. مثلا يکي از مناظره هاي معروف اروپايي ميان باده و آب است و يکي ديگر ميان چشم و دل در زبان فارسي پيکارهاي ميان باده و آب سراغ نداريم ، ولي ميان چشم و دل يک پيکار ترتيب داده شده است، و تاريخ تصنيف اين اثر با تاريخ تصنيف اثر مشابهي که در زبانهاي فرانسه و آلماني نوشته شده است فرقي ندارد. تصنيف مناظره ميان باده و گل در زبان فارسي ظاهرا مقدم بر مناظره باده و آب در زبانهاي اروپائي بوده است.

همه پيکارها ميان دو طرف يا دو خصم نبوده است، بلکه گاهي چند شخصيت به زبان حال با يکديگر مناظره مي کردند. بعضي از اين مناظره ها بسيار جدي بوده است، و بعضي همراه با طنز و شوخي . مناظره هايي هم بوده است که کاملا طنز آميز بوده است، مانند مناظره غذاها در کليات بسحاق الطعمه يا مناظره آلات جنسي که به عبيد زاکاني نسبت داده شده است.

سنت مناظره نويسي در ادبيات معاصر عربي و پارسي تداوم يافته است.

در عربي پيکار هايي ميان اشياء متداول روز، مانند قهوه و چاي و تلگراف و تلفن، ترتيب داده شده است.

در پارسي معاصر پروين اعتصامي و محمد اقبال لاهوري در مناظره نويسي گوي سبقت از ديگران ربوده اند، ولي مناظره هاي آنان مناظره هاي کامل نيست. مناظره هاي کامل هر يک ساختار دقيقي دارد، با مقدمه شروع مي شود که در آن نويسنده يا شاعر صحنه را آماده مي سازد و محل مناظره را مشخص مي کند، و سپس طرفين به گفتگو مي پردازند و هر يک به ذکر محاسن خود و معايب ديگري مي پردازد و سر انجام هم پيکار با داوري فيصله مي يابد. نوشتن اين نوع مناظره کامل در زبان فارسي متوقف شده است، آنچه دوام يافته است گفتگوهاي مناظره گونه در اشعار شعرايي چون پروين اعتصامي و اقبال لاهوري است.

پورجوادي در خاتمه ياد آور شد که تحقيق در بارة مناطره هاي ادبي در سالهاي اخير مورد توجه محققان اروپائي واقع شده است، و حتي سمپوزيم هم در سال 1998 در هلند برگزار شده که موضوع آن مناظره هاي ادبي در خاورميانه بود، و مقالات اين سمپوزيم هم به چاپ رسيده است. در اين سمپوزيم هيچ مقاله اي در بارة مناظره هاي فارسي، که ظاهرا از همه زبانها بيشتر است، خوانده نشد، ولي پورجوادي اظهار کرد که اين نقيصه را وي سعي کرده است در کتابي که به زودي منتشر خواهد کرد جبران کند تا سهم خلاقيت نويسندگان و شعراي ايراني را در اين ميدان مشخص نمايد.

 

 


1383/08/26    /    شماره : ٢٨٣٤٠١    /    تعداد نمایش : ٥٧٨







جستجو
جستجوی پیشرفته جستجوی وب
banners
سایت رایزنی فرهنگی ج.ا.ا در زاگرب به زبان کرواتی

صفحه ی فیس بوک  رایزنی فرهنگی ج.ا.ا در زاگرب

سایت سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی

سایت خبری آزاد نگار

سایت پایگاه اطلاع رسانی ایران و بالکان (ایربا )

سایت بنیاد اندیشه اسلامی

سایت مرکز ساماندهی ترجمه و نشر معارف  اسلامی و علوم انسانی

سایت ایرانیان خارج از کشور

سایت دفتر مقام معظم رهبری حضرت آیت الله خامنه ای

سایت پایگاه اطلاع رسانی دولت

سایت خبرگزاری ج.ا.ا  (ایرنا )

سایت خبرگزاری قرآنی (ایکنا )

آموزش آن لاین زبان فارسی

وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی

سازمان اسناد و کتابخانه ملی ج.ا.ایران

دانشگاه تهران

رادیو ایران به زبان بوسنیایی
vote
نظرسنجي غير فعال مي باشد
UsersStats
Visitorsofpage: 232250
Visitorsofday : 71
Visitorsofpage : 416941
Onlinevisitors : 2
PageLoad : 2.6250

صفحه اصلی|اسلام|زبان و ادبيات فارسی|پيوندها